Kolesterol Kaç Olmalı? LDL, HDL ve Trigliserit Değerleri

Kolesterol, vücudun hücre yapımı ve hormon üretimi için ihtiyaç duyduğu yağ benzeri bir maddedir. Ancak kanda fazla bulunduğunda damar duvarında birikerek plak oluşturur ve kalp krizi ile inme riskini artırır. Tahlil sonuçlarındaki değerlerin ne anlama geldiğini bilmek, kalp sağlığınızı korumanın önemli bir adımıdır.

Kolesterol tahlilinde neler ölçülür?

LDL kolesterol kaç olmalı?

LDL için herkese uyan tek bir "normal" değer yoktur. Hedef, kişinin kalp-damar hastalığı riskine göre belirlenir. Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESC) ve Avrupa Ateroskleroz Derneği (EAS) kılavuzlarına göre önerilen LDL hedefleri şöyledir:

Risk grubunuzu; yaşınız, cinsiyetiniz, tansiyonunuz, sigara kullanımınız, diyabetiniz ve ailenizin öyküsü ile birlikte doktorunuz belirler. Bunun için SCORE2 gibi risk hesaplama araçları kullanılır.

HDL, trigliserit ve Lp(a)

• HDL: Erkeklerde 40 mg/dL, kadınlarda 50 mg/dL'nin üzerinde olması istenir. Düşük HDL riski artırır; ancak HDL'yi ilaçla yükseltmenin kalp krizini önlediği gösterilememiştir. Egzersiz, kilo verme ve sigarayı bırakma HDL'yi doğal yoldan yükseltir.
• Trigliserit: 150 mg/dL'nin altında olması istenir. 500 mg/dL'nin üzerindeki değerler pankreatit (pankreas iltihabı) riskini de artırır.
• Lp(a): Hayatta en az bir kez ölçülmesi önerilir. Düzeyi büyük ölçüde genetik olarak belirlenir ve yaşam tarzıyla pek değişmez. Yüksek bulunursa diğer risk faktörlerinin daha sıkı kontrol edilmesi gerekir. Ailesinde erken yaşta kalp hastalığı olanlarda özellikle önemlidir.

Kolesterol neden yükselir?

• Doymuş ve trans yağdan zengin beslenme (kızartmalar, işlenmiş et ürünleri, hazır pastane ürünleri)
• Hareketsiz yaşam ve fazla kilo
• Genetik yatkınlık (ailesel hiperkolesterolemi)
• Diyabet, tiroid bezinin az çalışması, böbrek hastalıkları
• Bazı ilaçlar

LDL değeri 190 mg/dL'nin üzerindeyse veya ailede erken yaşta kalp krizi öyküsü varsa ailesel hiperkolesterolemi açısından değerlendirme yapılmalıdır. Bu durumda aile bireylerinin de test edilmesi önerilir.

Kolesterol nasıl düşürülür?

Yaşam tarzı değişiklikleri

• Doymuş yağları azaltın; tereyağı, kuyruk yağı ve işlenmiş etler yerine zeytinyağı ve balık tercih edin.
• Trans yağ içeren hazır ürünlerden uzak durun.
• Lif tüketimini artırın: Yulaf, baklagiller, sebze ve meyveler LDL'yi düşürmeye yardımcı olur.
• Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz yapın.
• Fazla kilolarınızı verin; trigliseridi yüksek olanlar şeker, beyaz un ve alkolü azaltmalıdır.
• Sigarayı bırakın.

Pratik öneriler için kalp dostu beslenme ve Akdeniz diyeti yazımıza göz atabilirsiniz.

İlaç tedavisi

Risk grubunuza göre hedefe yaşam tarzı değişiklikleriyle ulaşılamıyorsa ilaç tedavisi başlanır:

• Statinler: En sık kullanılan ve kalp krizini önlediği en iyi kanıtlanmış ilaç grubudur.
• Ezetimib: Kolesterolün bağırsaktan emilimini azaltır; genellikle statinle birlikte kullanılır.
• PCSK9'u hedefleyen tedaviler: Çok yüksek riskli ve diğer ilaçlarla hedefe ulaşamayan hastalarda iğne şeklinde kullanılan güçlü tedavilerdir.

Kalp krizi veya stent sonrası kolesterol tedavisi, yeni olayların önlenmesinde en önemli tedavilerden biridir. İlacınızı değerleriniz normale döndü diye bırakmayın.

Ne sıklıkla kontrol ettirmelisiniz?

Sağlıklı yetişkinlerde 40 yaşından itibaren, risk faktörü olanlarda daha erken yaşta kolesterol ölçümü önerilir. Normal sonuçlarda birkaç yılda bir tekrarlanması yeterlidir. Tedavi başlanan hastalarda ise ilk kontrol genellikle 6–8 hafta sonra yapılır; hedefe ulaşıldıktan sonra yılda bir kontrol yeterli olabilir. Kalp sağlığınız için yaptırılması gereken diğer testler için kalp check-up yazımızı okuyabilirsiniz.

Sonuç

Kolesterol değerleri, kişisel risk durumunuzla birlikte yorumlandığında anlam kazanır. "Normal sınırlarda" yazan bir LDL değeri, kalp krizi geçirmiş bir kişi için yüksek olabilir. Tahlil sonuçlarınızı bir hekimle değerlendirmek, hedefinizi bilmek ve gerekiyorsa tedaviye düzenli devam etmek; kalp krizi ve inmeyi önlemenin en etkili yollarından biridir.

Sık sorulan sorular

Kolesterol tahlili için aç olmak gerekir mi?

Çoğu durumda gerekmez; tok karnına ölçülen değerler de kalp-damar riskini değerlendirmek için yeterlidir. Trigliserit çok yüksek çıkarsa veya doktorunuz özellikle isterse test 10–12 saatlik açlıkla tekrarlanabilir.

Kolesterol ilacı (statin) bir kez başlanınca ömür boyu mu kullanılır?

Statinler kolesterolü kullanıldığı sürece düşürür; ilaç bırakıldığında değerler genellikle eski düzeyine döner. Bu nedenle çoğu hastada uzun süreli kullanılır. Tedavinin süresine doktorunuz risk durumunuza göre karar verir.

Statinler karaciğere zarar verir mi?

Ciddi karaciğer hasarı çok nadirdir. Tedavi başlangıcında ve gerektiğinde karaciğer enzimleri kontrol edilir. Kas ağrısı gibi yan etkiler olursa ilacı bırakmadan önce doktorunuza danışın; çoğu zaman doz veya ilaç değişikliğiyle çözüm bulunur.

Zayıf insanların kolesterolü yüksek olur mu?

Evet. Kolesterol düzeyini kilo kadar genetik yapı da belirler. Ailesel hiperkolesterolemi gibi kalıtsal durumlarda zayıf ve sağlıklı beslenen kişilerde de LDL çok yüksek olabilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Kendi durumunuzla ilgili kararları doktorunuzla birlikte veriniz.

Dr. Vedat Çiçek Kardiyoloji Uzmanı · Acıbadem Atakent Hastanesi. Northwestern Üniversitesi'nde (Chicago) kardiyak elektrofizyoloji ve yapay zekâ alanında klinik araştırmacı olarak çalıştı.