Kalp Check-up'ında Hangi Testler Yapılır?

Kalp hastalıkları çoğu zaman yıllarca sessizce ilerler ve ilk belirti bir kalp krizi olabilir. Oysa yüksek tansiyon, yüksek kolesterol ve diyabet gibi risk faktörleri basit testlerle erken dönemde saptanabilir. Kalp check-up'ı, şikâyetiniz olmasa bile kalp-damar riskinizi belirlemek ve önlem almak için yapılan kapsamlı bir değerlendirmedir.

Kalp check-up'ı kimlere önerilir?

• 40 yaş üzerindeki herkese
• Ailesinde erken yaşta kalp hastalığı veya ani ölüm öyküsü olanlara (birinci derece erkek akrabada 55, kadın akrabada 65 yaşından önce)
• Sigara içenlere
• Yüksek tansiyonu, diyabeti veya yüksek kolesterolü olanlara
• Fazla kilolu ve hareketsiz yaşayanlara
• Yoğun egzersize veya yarışmalı spora başlayacak olanlara
• Gebelikte yüksek tansiyon veya gebelik şekeri geçirmiş kadınlara

Göğüs ağrısı, nefes darlığı, çarpıntı veya bayılma gibi şikâyetleriniz varsa bu bir check-up değil, şikâyete yönelik bir değerlendirmedir; check-up zamanını beklemeden kardiyoloji uzmanına başvurmalısınız.

Check-up'ta neler yapılır?

1. Ayrıntılı öykü ve muayene

Check-up'ın en önemli bölümüdür. Şikâyetleriniz, kullandığınız ilaçlar, sigara ve alkol kullanımı, egzersiz alışkanlıklarınız ve ailenizin sağlık öyküsü sorgulanır. Kalp ve damar muayenesi yapılır; tansiyon, nabız, kilo, boy ve bel çevresi ölçülür.

2. Kan tahlilleri

3. EKG

Kalbin elektriksel aktivitesinin birkaç dakikalık kaydıdır. Ritim bozukluklarını, geçirilmiş sessiz kalp krizine ait izleri ve kalp kasında kalınlaşma gibi bulguları gösterebilir. Hızlı, ağrısız ve check-up'ın temel testlerinden biridir.

4. Ekokardiyografi (EKO)

Kalbin ultrasonla görüntülenmesidir. Kalp kasının kasılma gücünü, kalp kapaklarının yapısını ve kalp boşluklarının boyutlarını gösterir. Muayenede üfürüm duyulan, EKG'de anormallik saptanan, uzun süredir yüksek tansiyonu olan veya nefes darlığı gibi şikâyetleri bulunan kişilerde önerilir. Ağrısızdır ve özel bir hazırlık gerektirmez.

5. Gerektiğinde yapılan ileri testler

• Efor testi: Eforla gelen şikâyetleri olanlarda, risk faktörü yüksek kişilerde veya yoğun egzersize başlayacak seçilmiş kişilerde.
• Koroner kalsiyum skoru: Düşük doz BT ile koroner damarlardaki kireçlenmenin ölçülmesidir. Riski orta düzeyde olan ve tedavi kararı net olmayan kişilerde karar vermeye yardımcı olur.
• Holter testi: Çarpıntı şikâyeti olanlarda ritim takibi veya tansiyonun 24 saat boyunca izlenmesi için.
• Karotis (şah damarı) doppler ultrasonografisi: Seçilmiş hastalarda boyun damarlarındaki plakların değerlendirilmesi için.

Her teste herkesin ihtiyacı yoktur. İyi bir check-up, standart bir paket değil; kişinin yaşına, risk faktörlerine ve şikâyetlerine göre planlanan bir değerlendirmedir.

Risk skorunuz hesaplanır

Muayene ve tahlil sonuçları bir araya getirilerek önümüzdeki 10 yıl içinde kalp krizi veya inme geçirme riskiniz hesaplanır. Avrupa'da bunun için SCORE2 gibi risk hesaplama araçları kullanılır. Bu skor; kolesterol hedefinizin belirlenmesinde, ilaç tedavisi gerekip gerekmediğine karar verilmesinde ve ne sıklıkla kontrol edilmeniz gerektiğinin planlanmasında yol gösterir.

Check-up'a nasıl hazırlanmalısınız?

• Açlık kan şekeri ölçülecekse 8–10 saat aç gelin; su içebilirsiniz.
• Kullandığınız ilaçların listesini veya kutularını yanınızda getirin.
• Önceki tahlil sonuçlarınızı, EKG ve EKO raporlarınızı getirin.
• Evde tansiyon ölçüyorsanız ölçüm kayıtlarınızı, akıllı saatiniz varsa ritim kayıtlarınızı getirin.
• Ailenizdeki kalp hastalığı, inme ve ani ölüm öyküsünü önceden öğrenin.
• Efor testi yapılma ihtimaline karşı rahat kıyafet ve spor ayakkabı giyin.

Sonuçlarınıza göre neler yapılır?

Check-up'ın amacı yalnızca test yapmak değil, sonuçlara göre bir eylem planı oluşturmaktır. Riskiniz düşükse sağlıklı yaşam önerileriyle belirli aralıklarla kontrol yeterlidir. Risk faktörleri saptanırsa yaşam tarzı değişiklikleri, kalp dostu beslenme ve gerektiğinde ilaç tedavisi planlanır. Anormal bir bulgu varsa ileri tetkikler yapılır.

Sonuç

Kalp check-up'ı, kalp hastalıklarını belirti vermeden önce yakalamanın ve önlemenin en etkili yollarından biridir. 40 yaşını geçtiyseniz veya risk faktörleriniz varsa, şikâyetiniz olmasa bile kardiyolojik değerlendirme yaptırmanız önerilir. Unutmayın: En iyi check-up, size özel planlanan ve sonuçlarının bir hekimle birlikte değerlendirildiği check-up'tır.

Sık sorulan sorular

Kalp check-up'ı kaç yaşında yapılmalı?

Risk faktörü olmayan kişilerde genellikle 40 yaş civarında ilk kapsamlı değerlendirme önerilir. Ailesinde erken yaşta kalp hastalığı olanlar, sigara içenler, diyabet veya yüksek tansiyon hastaları ise daha erken yaşta değerlendirilmelidir.

Check-up'a aç mı gitmeliyim?

Açlık kan şekeri ölçülecekse genellikle 8–10 saatlik açlık istenir. Su içebilirsiniz. Kolesterol tahlili için çoğu durumda açlık şart değildir; randevunuz öncesinde size verilen talimatlara uyun.

Her check-up'ta efor testi yapılmalı mı?

Hayır. Şikâyeti olmayan ve riski düşük kişilerde efor testi rutin olarak önerilmez. Efor testi; göğüs ağrısı, nefes darlığı gibi şikâyetleri olanlara, risk faktörü yüksek kişilere veya yoğun egzersize başlayacak seçilmiş kişilere planlanır.

Check-up sonuçlarım normal çıktı, ne zaman tekrar yaptırmalıyım?

Risk faktörü olmayan ve sonuçları normal olan kişilerde genellikle birkaç yılda bir kontrol yeterlidir. Risk faktörü olanlarda ise yıllık değerlendirme önerilir. Tansiyon ölçümü ise her yıl yapılmalıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Kendi durumunuzla ilgili kararları doktorunuzla birlikte veriniz.

Dr. Vedat Çiçek Kardiyoloji Uzmanı · Acıbadem Atakent Hastanesi. Northwestern Üniversitesi'nde (Chicago) kardiyak elektrofizyoloji ve yapay zekâ alanında klinik araştırmacı olarak çalıştı.