Anjiyo Nedir, Nasıl Yapılır? Stent Ne Zaman Takılır?

Koroner anjiyografi, halk arasında kısaca "anjiyo", kalbi besleyen damarların içinin görüntülendiği bir işlemdir. Damarlarda ciddi bir daralma ya da tıkanıklık saptanırsa çoğu zaman aynı seansta balon ve stent ile damar açılabilir. Bu yazıda anjiyonun nasıl yapıldığını, öncesinde ve sonrasında nelere dikkat etmeniz gerektiğini ve stentle ilgili en sık soruları bulacaksınız.

Koroner anjiyografi nedir?

Kalp kasını besleyen damarlara koroner arterler denir. Bu damarların duvarında yıllar içinde kolesterol, iltihap hücreleri ve kalsiyumdan oluşan plaklar birikebilir. Buna koroner arter hastalığı denir. Anjiyografide ince bir kateter yardımıyla koroner damarlara kontrast madde (boya) verilir ve röntgen ile damarların içi görüntülenir. Böylece daralmanın yeri ve derecesi kesin olarak belirlenir.

Hangi durumlarda anjiyo yapılır?

• Kalp krizi: Tıkalı damarı açmak için acil olarak yapılır.
• Kararsız göğüs ağrısı: Yeni başlayan, giderek artan veya dinlenirken gelen göğüs ağrısında.
• Pozitif tetkikler: Efor testi, miyokard perfüzyon sintigrafisi veya koroner BT anjiyografide ciddi darlık şüphesi varsa.
• İlaç tedavisine rağmen süren şikâyetler: Eforla gelen göğüs ağrısı veya nefes darlığı devam ediyorsa.
• Kalp kapak ameliyatı gibi bazı ameliyatlar öncesinde.

Anjiyoya nasıl hazırlanılır?

• Açlık: Genellikle işlemden önceki 4–6 saat bir şey yenmemesi istenir. Kesin süreyi ekibiniz söyleyecektir.
• İlaçlar: Kullandığınız tüm ilaçları doktorunuza bildirin. Kan sulandırıcılar, bazı şeker ilaçları (özellikle metformin) ve böbrek fonksiyonunu etkileyen ilaçlar için özel bir düzenleme gerekebilir. İlaçlarınızı kendiliğinizden kesmeyin.
• Alerji: Daha önce kontrast maddeye (ilaçlı film boyasına) karşı alerjiniz olduysa mutlaka söyleyin.
• Tahliller: İşlem öncesi böbrek fonksiyonları ve kan sayımı kontrol edilir.
• Yanınızda bir refakatçi bulunması ve işlem günü araç kullanmamanız önerilir.

Anjiyo nasıl yapılır?

1. İşlem, kateter laboratuvarı denilen özel bir odada yapılır. Hasta uyanıktır; gerekirse rahatlatıcı bir ilaç verilir.
2. Girilecek bölge, genellikle el bileği (radial arter) ya da kasık (femoral arter), lokal anestezi ile uyuşturulur.
3. Damara ince bir kılıf yerleştirilir ve kateter, damarın içinden kalbe kadar ilerletilir. Damarların içinde sinir olmadığı için bu ilerleme hissedilmez.
4. Kontrast madde verilerek koroner damarlar farklı açılardan görüntülenir. Bu sırada kısa süreli bir sıcaklık hissi olabilir.
5. Yalnızca tanı amaçlı anjiyo genellikle 20–30 dakika sürer.

Bilekten yapılan anjiyoda hasta işlemden kısa süre sonra yürüyebilir. Kasıktan yapılan işlemlerde ise kanamayı önlemek için birkaç saat bacağın düz tutulması gerekir.

Stent nedir, ne zaman takılır?

Stent, metalden yapılmış, ağ şeklinde küçük bir tüptür. Daralmış damar bölgesine bir balon yardımıyla yerleştirilir ve balon şişirildiğinde damar duvarına yapışarak damarı açık tutar. Günümüzde kullanılan stentlerin büyük çoğunluğu, damarın yeniden daralmasını önleyen bir ilaçla kaplıdır (ilaç salınımlı stent).

Her daralmaya stent takılmaz. Kararı belirleyen başlıca etkenler şunlardır:

• Daralmanın derecesi ve kan akımını ne kadar etkilediği. Sınırda darlıklarda damar içi basınç ölçümü (FFR/iFR) gibi ek yöntemlerle karar verilebilir.
• Hastanın şikâyetleri ve kalp krizi geçirip geçirmediği
• Darlığın yeri ve kaç damarın etkilendiği

Çok sayıda damarın ciddi şekilde etkilendiği bazı durumlarda stent yerine bypass ameliyatı daha uygun olabilir. Bu karar, kardiyoloji ve kalp cerrahisi ekipleri tarafından birlikte verilir.

Riskleri nelerdir?

Anjiyo deneyimli merkezlerde rutin olarak yapılan, güvenli bir işlemdir. Yine de her girişimsel işlemde olduğu gibi bazı riskler vardır: Giriş yerinde morarma veya kanama, kontrast maddeye bağlı alerjik reaksiyon ya da böbrek fonksiyonlarında geçici bozulma bunların en sık görülenleridir. Kalp krizi, inme veya ritim bozukluğu gibi ciddi komplikasyonlar ise nadirdir. Doktorunuz işlemden önce sizin için riskleri ve yararları ayrıntılı olarak anlatacaktır.

Anjiyo ve stent sonrası dikkat edilmesi gerekenler

• Giriş yeri: Bilekten girildiyse birkaç gün o kolla ağır yük kaldırmayın. Kasıktan girildiyse ilk günlerde ağır kaldırmaktan ve zorlayıcı hareketlerden kaçının. Şişlik, artan ağrı veya kanama olursa hemen bildirin.
• Bol sıvı: Doktorunuz aksini söylemedikçe, kontrast maddenin atılması için işlem sonrası bol su için.
• Kan sulandırıcılar: Stent takıldıysa genellikle aspirin ile birlikte ikinci bir pıhtı önleyici ilaç (ikili antiplatelet tedavi) başlanır. Bu ilaçları doktorunuza danışmadan kesinlikle bırakmayın. Erken bırakılması stentin içinde pıhtı oluşmasına ve kalp krizine yol açabilir. Diş çekimi veya ameliyat gibi durumlarda da önce kardiyoloğunuza danışın.
• Diğer ilaçlar: Kolesterol düşürücü (statin), tansiyon ve kalp ilaçlarınızı düzenli kullanın.
• Yaşam tarzı: Stent hastalığı tedavi etmez, yalnızca daralmış bölgeyi açar. Diğer damarlarda yeni darlıklar oluşmaması için sigarayı bırakmak, kolesterolü ve tansiyonu hedef değerlerde tutmak, kalp dostu beslenmek ve düzenli egzersiz yapmak şarttır.
• Kardiyak rehabilitasyon: Özellikle kalp krizi sonrası, gözetim altında yapılan egzersiz programları iyileşmeyi hızlandırır.

Sonuç

Koroner anjiyografi, kalp damarlarının durumunu en kesin şekilde gösteren yöntemdir; gerektiğinde aynı seansta stentle tedavi de yapılabilir. İşlemin başarısı kadar sonrasındaki süreç de önemlidir: İlaçların düzenli kullanılması ve risk faktörlerinin kontrolü, stentin uzun yıllar sorunsuz kalmasını ve yeni darlıkların önlenmesini sağlar.

Sık sorulan sorular

Anjiyo ağrılı bir işlem midir?

Hayır. Damara girilecek bölge lokal anestezi ile uyuşturulur ve hasta işlem boyunca uyanıktır. Kontrast madde verilirken kısa süreli bir sıcaklık hissi olabilir; bunun dışında genellikle ağrı hissedilmez.

Anjiyodan sonra ne zaman işe dönebilirim?

Yalnızca tanı amaçlı ve bilekten yapılan anjiyodan sonra çoğu kişi 1–2 gün içinde masa başı işine dönebilir. Stent takıldıysa veya kalp krizi geçirildiyse bu süre doktorunuzun önerisine göre uzar.

Stentli hasta MR çektirebilir mi?

Günümüzde kullanılan stentlerin büyük çoğunluğu MR çekimine engel değildir. Yine de MR öncesinde stentiniz olduğunu mutlaka bildirin ve size verilen stent kartını yanınızda bulundurun.

Stent ömür boyu kalır mı, değiştirilmesi gerekir mi?

Stent damar duvarına yerleşir ve kalıcıdır; değiştirilmez. Zamanla damarın iç yüzeyi stentin üzerini kaplar. Önemli olan, kan sulandırıcı ilaçların önerilen süre boyunca kullanılması ve risk faktörlerinin kontrol altında tutulmasıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Kendi durumunuzla ilgili kararları doktorunuzla birlikte veriniz.

Dr. Vedat Çiçek Kardiyoloji Uzmanı · Acıbadem Atakent Hastanesi. Northwestern Üniversitesi'nde (Chicago) kardiyak elektrofizyoloji ve yapay zekâ alanında klinik araştırmacı olarak çalıştı.